നിത്യസ്മരണ: ഹൃദയത്തിലെ രാജപാത

അശാന്തിയുടെ കാലത്ത് ആത്മീയ അഭയം പ്രാപിക്കാൻ മുസ്‌ലിം എന്ത് ചെയ്യണം? ഈ ചോദ്യത്തിന് നവീന കാലത്ത് കൂടുതൽ പ്രസക്തിയുണ്ട്; കാരണം ആധുനിക ജീവിതം തിരക്കുകളുടെ ഒരു കൊടുങ്കാറ്റാണ്. സ്മാർട്ട്ഫോണിലെ നിരന്തരമായ അറിയിപ്പുകളിലും, ജോലിയുടെ അളവില്ലാത്ത സമ്മർദങ്ങളിലും പെട്ട് നമ്മുടെ ആന്തരിക ശാന്തി എവിടെയോ വഴിതെറ്റിപ്പോയിരിക്കുന്നു. ബാഹ്യലോകത്തെ തേടുന്ന അശാന്തിക്ക് അറുതി വരുത്താൻ, നമ്മുടെ സ്രഷ്ടാവ് ഒരു അനശ്വരമായ രഹസ്യം നമുക്ക് കൈമാറിയിട്ടുണ്ട്. മറ്റൊന്നിനെയും ആശ്രയിക്കാതെ, നമ്മുടെ ഉള്ളിൽ ശാശ്വതമായ സംതൃപ്തിയും ദൈവിക ബന്ധത്തിന്റെ മധുരവും നിറയ്ക്കാൻ കഴിവുള്ള ആ താക്കോലാണ് ഇലാഹീ സ്മരണ.

വിശുദ്ധ ഗ്രന്ഥത്തിലെ ഈ വചനം ആത്മീയ പാതയിലേക്ക് നമ്മെ ക്ഷണിക്കുന്നു:

“അവർ നിർത്തത്തിലും ഇരുത്തത്തിലും കിടത്തത്തിലും അല്ലാഹുവിനെ ഓർമിക്കുകയും ആകാശ ഭൂമികളുടെ സൃഷ്ടിപ്പിനെപ്പറ്റി ചിന്തിക്കുകയും ചെയ്യുന്നവരാകുന്നു...” (ആലു ഇംറാൻ: 191)

ഈ നിത്യമായ സ്മരണ, സമയത്തിന്റെ ചങ്ങലകളില്ലാതെ, ജീവിതത്തിലെ എല്ലാ നിമിഷങ്ങളെയും ആത്മാവിന്റെ ആരാധനയാക്കി മാറ്റുന്നു. ഈ യാത്ര നമ്മുടെ ആത്മാവിന്റെ ഉത്സവവും ഹൃദയത്തിന്റെ വിശ്രമവുമാണ്.

ദിക്റിന്റെ മഹിമ: ആരാധനകളിലെ രാജസ്ഥാനം

നമ്മുടെ എല്ലാ കർമ്മങ്ങളിലും വെച്ച് ഏറ്റവും ഉന്നതമായ പദവി റബ്ബിനെ നിരന്തരം ഓർമ്മിക്കലിനാണ്. കേവലം ചടങ്ങുകൾക്കപ്പുറം, ഹൃദയത്തെ പരിപോഷിപ്പിക്കുന്നത് ഈ ഓർമ്മയാണ്. വിശുദ്ധ ഗ്രന്ഥം പ്രഖ്യാപിക്കുന്നു:

“നിസ്കാരം മുറപോലെ നിർവഹിക്കുക. തീർച്ചയായും നിസ്കാരം നീചവൃത്തികളിൽ നിന്നും നിഷിദ്ധമായ കാര്യങ്ങളിൽനിന്നും തടയുന്നു. തീർച്ചയായും അല്ലാഹുവിനെ ഓർമിക്കൽ ഏറ്റവും മഹത്താണ്” (അൻകബൂത്: 45)

നിസ്കാരം നിശ്ചിത രൂപത്തിലും സമയങ്ങളിലുമുള്ള ഒരു ആരാധനയാണ്. എന്നാൽ, സ്മരണ അതിന്റെ ആത്മാവും ജീവനുമാണ്. നിസ്കാരത്തിലെ ഭക്തിയും സാന്നിധ്യവും നിലനിർത്തുന്നത് ഹൃദയത്തിലെ ഈ നിരന്തര സ്മരണയാണ്. ഓരോ ആരാധന പൂർത്തിയാകുമ്പോഴും ഈ ഓർമ്മയുടെ പ്രകാശം നമ്മിൽ അണയാതെ ജ്വലിച്ചുനിൽക്കണം.

സാബിർ (റ) പറഞ്ഞു: ‘പ്രതാപശാലിയായ രക്ഷിതാവ് എന്നെ എപ്പോഴാണ് ഓർക്കുന്നത് എന്ന് എനിക്ക് അറിയാം. അതിനാൽ ഞാൻ അവനിലേക്ക് അഭയം തേടുന്നു. അവർ ചോദിച്ചു: ‘അതെങ്ങനെയാണ് താങ്കൾ അറിയുന്നത്?’ അദ്ദേഹം പ്രതിവചിച്ചു: ‘ഞാൻ അവനെ ഓർത്താൽ, അവൻ എന്നെ ഓർക്കും.’ (മുഖാശഫത്തുൽ ഖുലൂബ്: 176)

ഹൃദയവിശുദ്ധി: ആത്മീയ പ്രകാശത്തിന്റെ പ്രവാഹം

നമ്മുടെ ചിന്തകളുടെയും വികാരങ്ങളുടെയും ഇരിപ്പിടമാണ് ഹൃദയം. ലൗകികമായ ആഗ്രഹങ്ങളാലും അശ്രദ്ധയാലും ഈ ഹൃദയം മലിനമാകാതിരിക്കാനുള്ള ഏറ്റവും ശക്തമായ ആന്തരിക ശുദ്ധീകരണമാണ് നിത്യമായ സ്മരണ. മഹാനായ ആത്മീയ ഗുരു ഇമാം ഗസ്സാലി (റ) ഹൃദയത്തെ ഒരു കണ്ണാടിയോടാണ് ഉപമിച്ചത്:

“നമ്മുടെ ഹൃദയം ഒരു കണ്ണടി പോലെയാണ്. ഇലാഹീ പ്രകാശം ഒരു വിളക്കുപോലെയാണ്. ഈ കണ്ണാടിക്കും വിളക്കിനുമിടയിൽ നമ്മുടെ പാപങ്ങളും അശ്രദ്ധയും ഒരു മറയായി നിലകൊള്ളുന്നു. സ്മരണ എന്നത്, ഈ മറ നീക്കം ചെയ്ത് ഹൃദയമാകുന്ന കണ്ണാടിയിൽ ആ പ്രകാശം പ്രതിഫലിപ്പിക്കാനുള്ള നിരന്തരമായ പ്രയത്നമാണ്. ഈ പ്രകാശം നിറയുമ്പോൾ ഹൃദയം ശാന്തമാകുന്നു.” (മിൻഹാജുൽ ആബിദീൻ പോലെയുള്ള ഗ്രന്ഥങ്ങളിൽ ഇത് കാണാവുന്നതാണ്)

ശാന്തതയുടെ ഉറവിടം:

ലൗകികമായ അലച്ചിലുകളിൽ മനസ്സുലയുമ്പോൾ, ആത്യന്തികമായ സമാധാനം എവിടെയാണ് എന്ന് വിശുദ്ധ ഗ്രന്ഥം അസന്ദിഗ്ധമായി പ്രഖ്യാപിക്കുന്നു:

“വിശ്വസിക്കുകയും അല്ലാഹുവിനെ ഓർമിക്കുന്നത് വഴി മനസ്സുകൾ ശാന്തമായിത്തീരുകയും ചെയ്യുന്നവരത്രെ അവർ. അറിയുക: അല്ലാഹുവിനെ കുറിച്ചുള്ള സ്മരണ കൊണ്ടാണ് ഹൃദയങ്ങൾക്ക് ശാന്തി ലഭിക്കുന്നത്.” (റഅ്ദ്: 28)

‘ദിക്റിന്റെ’ യാഥാർത്ഥ്യം: സർവ്വ അവസ്ഥകളിലുമുള്ള സാന്നിധ്യം

നിത്യമായ സ്മരണ നമ്മുടെ ജീവിതത്തിലെ സന്തോഷങ്ങളെയും വേദനകളെയും ഒരുപോലെ ഉൾക്കൊള്ളുന്നു. പ്രയാസങ്ങളിൽ അല്ലാഹുവിന്റെ സഹായം തേടാനും, സന്തോഷങ്ങളിൽ നന്ദിയുള്ളവരാകാനും ഇത് നമ്മെ പഠിപ്പിക്കുന്നു. വേദനയെപ്പോലും അവന്റെ ഓർമ്മയിലേക്ക് തിരിക്കാനുള്ള ഒരു നിമിത്തമായി കാണാൻ സ്മരണ നമ്മെ സഹായിക്കുന്നു.

ഇമാം ബൂസൈരി (റ) (ആലു ഇംറാൻ 191-മത്തെ ആയത്തിനെ വിശദീകരിച്ച്) ദിക്റിന്റെ ആഴം വരച്ചുകാട്ടുന്നു:

അവർ തങ്ങളുടെ സമയങ്ങളിലെ അല്ലാഹുവിനെക്കുറിച്ചുള്ള സ്മരണയിൽ പൂർണ്ണമായും മുഴുകി. അതിനാൽ അവർ എഴുന്നേറ്റു നിന്നാലും, ഇരുന്നാലും, ഉറങ്ങിയാലും (കിടന്നാലും) ആ സ്മരണയിലായിരിക്കും. ചുരുക്കത്തിൽ, അവരുടെ എല്ലാ അവസ്ഥകളും ‘ദിക്റിന്റെ’ യഥാർത്ഥ പൊരുളിൽ വ്യാപൃതമാണ്. അവർ അല്ലാഹുവിന്റെ കൽപ്പനകൾക്ക് വിരുദ്ധമായി പ്രവർത്തിക്കുന്നതിൽ നിന്ന് ഒഴിഞ്ഞുമാറി, അവന്റെ സ്മരണയുടെ ബാധ്യത പൂർണ്ണമായി നിർവഹിക്കുന്നു. അവർ പരിശുദ്ധമായ അവസ്ഥയോടെ നിലകൊള്ളുകയും, തങ്ങളുടെ ആത്മീയ അവസ്ഥകളെപ്പറ്റി വീക്ഷിക്കുന്നതിൽ നിന്നും അവകാശവാദങ്ങൾ ഉന്നയിക്കുന്നതിൽ നിന്നും (അതായത്, സ്വാഭിമാനം കാണിക്കുന്നതിൽ നിന്നും) അകന്നുനിൽക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. (തഫ്സീറുൽ ബൂസൈരി)

ഇതാണ് ഒരു യഥാർത്ഥ ആത്മീയ സഞ്ചാരിയുടെ അവസ്ഥ. പ്രവർത്തനങ്ങൾ സേവനത്തിന്റെ പാതയിൽ നിന്ന് ആരംഭിച്ച്, സാമീപ്യത്തിന്റെ പാതയിൽ എത്തിച്ചേരുന്നു.

ചുരുക്കിപ്പറഞ്ഞാൽ, അനശ്വരമായ സാമീപ്യത്തിലേക്കുള്ള വഴി നിത്യസ്മരണയാണ്. ഈ ജീവിതത്തിലെ സർവ്വ വിജയങ്ങളുടെയും ആത്മീയ ഔന്നത്യങ്ങളുടെയും ഉറവിടം നിത്യമായ ഇലാഹീ സ്മരണയാണ്. അത് കേവലം ഒരു ആചാരമല്ല; മറിച്ച്, സത്യവിശ്വാസിയുടെ അസ്തിത്വത്തിന്റെ ആത്യന്തിക സത്യമാണ്. ലൗകികതയുടെ തിരമാലകളിലും അശ്രദ്ധയുടെ ഇരുട്ടിലും, ഹൃദയത്തിൽ എപ്പോഴും ജ്വലിച്ചുനിൽക്കേണ്ട വിളക്കാണ് ദിക്ർ.

വിശുദ്ധ ഗ്രന്ഥം പ്രഖ്യാപിച്ചതുപോലെ, ഇലാഹീ സ്മരണയാണ് ഏറ്റവും മഹത്തായത്; കാരണം അത് ഇഹലോകത്ത് ഹൃദയത്തിൽ ശാശ്വത സമാധാനം നിറയ്ക്കുകയും, പരലോകത്ത് തൗഹീദിന്റെ മധുരം കൊണ്ട് അന്ത്യനിമിഷങ്ങളെ അലങ്കരിച്ച് വിജയം ഉറപ്പാക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. അതുകൊണ്ട്, ആത്മീയ പാതയിലെ ഓരോ സഞ്ചാരിയും തന്റെ ഓരോ ശ്വാസത്തിലും സ്രഷ്ടാവിന്റെ സാമീപ്യം തേടട്ടെ. ഈ സ്മരണയുടെ മാധുര്യം നുകർന്ന് ജീവിക്കുമ്പോൾ, ആത്മാവ് അതിന്റെ അനശ്വരമായ വിശ്രമത്തെയും സ്രഷ്ടാവുമായുള്ള വേർപിരിക്കാനാവാത്ത ബന്ധത്തെയും കണ്ടെത്തുന്നു. അല്ലാഹു നമ്മെ ഈ നിത്യസ്മരണയിൽ നിലനിർത്തുകയും, അതിലൂടെ അവന്റെ മഹത്തായ സാമീപ്യം നൽകി അനുഗ്രഹിക്കുകയും ചെയ്യട്ടെ. ആമീൻ.